Wat zijn de voor- en nadelen van een vaststellingsovereenkomst?

Krijgt u van uw werkgever een voorstel om het dienstverband te beëindigen? Vaak gebeurt dit in de vorm van een vaststellingsovereenkomst (VSO). Dit document vormt de basis voor ontslag met wederzijds goedvinden, zonder dat er een rechter of het UWV aan te pas komt. Het klinkt als een snelle en makkelijke oplossing, maar het tekenen van een VSO is niet zonder risico’s. De inhoud bepaalt namelijk niet alleen uw financiële vergoeding, maar ook uw recht op een WW-uitkering. In dit artikel leggen wij uit wat de voor- en nadelen zijn en waar u op moet letten voordat u uw handtekening zet.

Wat is een vaststellingsovereenkomst en wat is de VSO betekenis?

De VSO betekenis is in de kern eenvoudig: het is een juridisch contract tussen werkgever en werknemer waarin de voorwaarden voor het beëindigen van het dienstverband worden vastgelegd. In de volksmond wordt dit ook wel een beëindigingsovereenkomst genoemd. Het belangrijkste kenmerk is dat u en uw werkgever er samen uitkomen; er is sprake van ontslag met wederzijds goedvinden. Dit betekent dat de werkgever de arbeidsovereenkomst niet eenzijdig opzegt, maar dat u instemt met het ontslag onder specifieke voorwaarden.

Veel werknemers vragen zich af: wat is een vaststellingsovereenkomst precies in juridische zin? Het is een bindende overeenkomst die voorkomt dat er een lange procedure via de kantonrechter of het UWV gevoerd moet worden. In dit document staan afspraken over de einddatum, de ontslagvergoeding, vrijstelling van werk en de eindafrekening. Het is essentieel dat deze afspraken correct op papier staan. Een fout in de formulering kan er namelijk toe leiden dat het UWV uw WW-aanvraag afwijst. Omdat het initiatief meestal bij de werkgever ligt, is er vaak ruimte om te onderhandelen over de inhoud. U bent immers niet verplicht om direct akkoord te gaan met het eerste voorstel.

Ontslag met wederzijds goedvinden: Hoe werkt het proces?

Bij ontslag met wederzijds goedvinden nemen werkgever en werknemer samen het besluit om uit elkaar te gaan. Vaak begint dit proces met een gesprek waarin de werkgever aangeeft de samenwerking te willen stoppen. Dit kan komen door een verschil van inzicht, bedrijfseconomische redenen of een verstoorde arbeidsrelatie. In plaats van een ontslagvergunning aan te vragen bij het UWV of ontbinding te vragen bij de rechter, biedt de werkgever u een concept-vaststellingsovereenkomst aan. Dit is het startpunt van de onderhandelingen.

Het is cruciaal dat u zich realiseert dat u in dit stadium nog nergens aan vastzit. U heeft wettelijk gezien altijd bedenktijd en u hoeft niet direct te tekenen. Het proces van ontslag met wederzijds goedvinden biedt u de kans om invloed uit te oefenen op uw vertrekregeling. Waar een rechter simpelweg de wet toepast, kunt u in een VSO maatwerk afspreken. Denk hierbij aan een hogere vergoeding, een budget voor scholing of outplacement, en doorbetaling tijdens een vrijstelling van werk. Het proces eindigt pas wanneer beide partijen tevreden zijn en de overeenkomst hebben ondertekend. Zelfs daarna heeft u nog een wettelijke bedenktermijn van veertien dagen (of drie weken als dit niet in de overeenkomst staat) om uw instemming alsnog in te trekken.

De voordelen van een vaststellingsovereenkomst voor de werknemer

Er zijn diverse redenen waarom werknemers kiezen voor een vaststellingsovereenkomst boven een ontslagprocedure. Het grootste voordeel is zekerheid en snelheid. Een procedure via het UWV of de kantonrechter kan maanden duren en de uitkomst is onzeker. Bij een VSO weet u precies waar u aan toe bent: u spreekt een concrete einddatum af en u weet welk bedrag u op uw rekening krijgt. Dit voorkomt een slepende juridische strijd die veel negatieve energie kost en de relatie met uw werkgever verder kan beschadigen.

Daarnaast biedt een VSO vaak financieel voordeel. Omdat de werkgever juridische kosten en tijd bespaart, is deze vaak bereid een hogere vergoeding te betalen dan de wettelijke transitievergoeding. Ook kunt u afspraken maken die niet in de wet geregeld zijn. Denk bijvoorbeeld aan het behouden van uw leaseauto voor een paar maanden, een positief getuigschrift of het laten vervallen van een concurrentiebeding. Een ander belangrijk voordeel is de mogelijkheid tot vrijstelling van werk. Dit houdt in dat u met behoud van salaris thuis komt te zitten tot de einddatum. In die periode kunt u zich volledig richten op het vinden van een nieuwe baan, zonder dat u nog werksituaties hoeft aan te gaan die spanning opleveren.

Wat zijn de nadelen van een vaststellingsovereenkomst?

Hoewel een vaststellingsovereenkomst aantrekkelijk kan klinken, zijn er zeker risico’s aan verbonden. Wat zijn de nadelen van een vaststellingsovereenkomst? Het grootste nadeel is het risico op het verliezen van uw WW-uitkering als de overeenkomst niet juridisch waterdicht is. Als bijvoorbeeld blijkt dat u ‘verwijtbaar werkloos’ bent geworden of als de opzegtermijn niet correct in acht is genomen, kan het UWV u een uitkering weigeren of korten. U staat dan plotseling zonder inkomen en zonder baan. Dit is een zogenaamde ‘benadelingshandeling’.

Een ander nadeel is dat u na ondertekening en de bedenktermijn definitief afstand doet van uw rechten. U kunt niet later nog terugkomen op de afspraken als blijkt dat u toch recht had op meer salaris of vakantiegeld. Dit wordt vaak vastgelegd in een bepaling over ‘finale kwijting’. Daarnaast is een VSO absoluut af te raden als u ziek bent. Tekent u een vaststellingsovereenkomst terwijl u arbeidsongeschikt bent? Dan loopt u het risico dat u geen ziektewetuitkering krijgt en ook geen WW. Het UWV oordeelt dan dat u uw recht op loondoorbetaling tijdens ziekte vrijwillig heeft opgegeven. Tot slot kan de druk die een werkgever uitoefent om snel te tekenen als psychologisch belastend worden ervaren, waardoor u wellicht te snel akkoord gaat met te lage voorwaarden.

Wat is gunstiger, transitievergoeding of vaststellingsovereenkomst?

Een veelgestelde vraag is: wat is gunstiger, transitievergoeding of vaststellingsovereenkomst? Om dit te beantwoorden, is het belangrijk het verschil te begrijpen. De transitievergoeding is het wettelijke minimumbedrag waar u recht op heeft bij ontslag op initiatief van de werkgever. Dit bedrag is gebaseerd op een vaste formule. Bij een procedure via het UWV of de rechter krijgt u doorgaans niet meer dan deze basisvergoeding.

Bij een vaststellingsovereenkomst ligt dit anders. Omdat de werkgever graag wil dat u instemt met het ontslag om een procedure te voorkomen, is de onderhandelingspositie van de werknemer sterker. In de praktijk zien wij dat de vergoeding in een VSO vrijwel altijd hoger uitvalt dan de wettelijke transitievergoeding. Wij spreken dan van een beëindigingsvergoeding. Werkgevers zijn bereid extra te betalen om ‘het dossier te sluiten’ en juridische risico’s af te kopen. Het is dus bijna altijd gunstiger om via een vaststellingsovereenkomst uit elkaar te gaan, mits er goed onderhandeld wordt. U neemt geen genoegen met het wettelijk minimum, maar zet in op een vergoeding die recht doet aan uw situatie en het inkomensverlies compenseert. Kortom: financieel gezien biedt de VSO de meeste kansen op een hogere uitkomst dan de standaard transitievergoeding.

Heb je recht op een uitkering bij vaststellingsovereenkomst?

Het recht op een uitkering is een van de belangrijkste pijlers onder een goede VSO. De vraag “Heb je recht op een uitkering bij vaststellingsovereenkomst?” kan met “ja” beantwoord worden, mits de overeenkomst aan strikte voorwaarden voldoet. Het UWV toetst uw aanvraag namelijk grondig. Ten eerste mag u niet ‘verwijtbaar werkloos’ zijn. Dit betekent dat in de VSO duidelijk moet staan dat het initiatief voor het ontslag bij de werkgever ligt en dat er geen dringende reden (zoals diefstal of fraude) aan ten grondslag ligt.

Daarnaast moet de fictieve opzegtermijn in acht worden genomen. Dit is de termijn die de werkgever normaal gesproken moet hanteren bij opzegging. Spreekt u af dat het contract eerder stopt dan deze termijn? Dan krijgt u over die tussenliggende periode geen WW-uitkering, omdat het UWV redeneert dat u nog loon had moeten ontvangen. U heeft dan een ‘gat’ in uw inkomen. Bij Ok Legal controleren we altijd of de einddatum correct is afgestemd op deze fictieve opzegtermijn. Ook mag de reden van beëindiging niet liggen in ziekte van de werknemer. Als de VSO ‘WW-proof’ is opgesteld, heeft u na de einddatum gewoon recht op een WW-uitkering, net alsof u via het UWV ontslagen zou zijn. Het veiligstellen van dit recht is onze prioriteit bij het nakijken van uw documenten.

Ziekte en de vaststellingsovereenkomst: Een groot risico

Er is één situatie waarin het tekenen van een vaststellingsovereenkomst bijna altijd wordt afgeraden: tijdens ziekte. Als u (langdurig) ziek bent, geldt er een opzegverbod. Uw werkgever mag u de eerste twee jaar van uw ziekte niet ontslaan en moet uw loon doorbetalen. Gaat u toch akkoord met een VSO terwijl u ziek bent? Dan pleegt u een benadelingshandeling richting het UWV.

Het UWV zal oordelen dat u uw recht op loondoorbetaling vrijwillig heeft prijsgegeven. Het gevolg is desastreus: u krijgt geen WW-uitkering (omdat u niet beschikbaar bent voor werk) én geen Ziektewetuitkering (omdat u zelf heeft ingestemd met ontslag). U valt dan volledig tussen wal en schip zonder enig inkomen. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld in de vorm van een zogenoemde ‘Better Life’-situatie of wanneer u bijna 104 weken ziek bent, maar dit is juridisch zeer complex maatwerk. Is er sprake van een arbeidsconflict waardoor u zich ziek gemeld heeft (situatieve arbeidsongeschiktheid)? Dan liggen de kaarten soms anders, maar ook dan is uiterste voorzichtigheid geboden. Laat u in geval van ziekte of een ziekmakend conflict altijd adviseren door een specialist voordat u ook maar iets toezegt.

Belangrijke clausules in de VSO die u niet mag missen

Naast de datum en de vergoeding, staat een vaststellingsovereenkomst vol met juridische bepalingen die uw toekomst kunnen beïnvloeden. Het is verleidelijk om alleen naar het geldbedrag onder de streep te kijken, maar de ‘kleine lettertjes’ zijn minstens zo belangrijk voor uw vrijheid op de arbeidsmarkt en uw financiële afwikkeling. Wij lichten twee cruciale aspecten uit die vaak voor discussie zorgen.

Het concurrentie- en relatiebeding

Veel arbeidsovereenkomsten bevatten een concurrentie- en/of relatiebeding. Dit beperkt u in uw vrijheid om na ontslag bij een concurrent te gaan werken of klanten van uw ex-werkgever te benaderen. Bij een ontslag met wederzijds goedvinden is het een standaard onderhandelpunt om deze bedingen geheel of gedeeltelijk te laten vervallen.

Stel u voor: u krijgt een mooie ontslagvergoeding, maar u mag een jaar lang niet in uw eigen vakgebied werken in de regio. Dan wordt het vinden van een nieuwe baan erg lastig en is uw vergoeding snel verdampt. In de VSO moet expliciet worden opgenomen dat het concurrentiebeding en/of relatiebeding komen te vervallen per de einddatum. Staat dit er niet in? Dan blijft het beding uit uw oude contract gewoon geldig. Het is daarom essentieel om hier harde afspraken over te maken, zodat u met een schone lei aan uw nieuwe carrière kunt beginnen.

Finale kwijting en openstaande verlofdagen

Een standaardartikel in elke vaststellingsovereenkomst is de ‘finale kwijting’. Dit betekent dat u en uw werkgever afspreken dat jullie na de afwikkeling van de VSO niets meer van elkaar te vorderen hebben. Zodra de handtekening staat en de betaling is verricht, is het boek gesloten. U kunt dan niet meer terugkomen voor achterstallig loon, overuren of pensioenafdrachten.

Daarom is het van levensbelang dat de eindafrekening klopt voordat u tekent voor finale kwijting. Een belangrijk punt hierbij zijn de vakantiedagen. Heeft u nog veel dagen openstaan? Dan moeten deze worden uitbetaald. Werkgevers proberen soms te bedingen dat deze dagen worden geacht te zijn opgenomen tijdens de vrijstelling van werk. Dit kost u geld. Het is vaak gunstiger om af te spreken dat openstaande dagen worden uitbetaald bij de eindafrekening. Wees u er ook van bewust dat de vakantietoeslag en een eventuele dertiende maand pro rata berekend moeten worden. Controleer deze rekensom goed, want na het tekenen van de finale kwijting is er geen weg meer terug.

De juridische kostenvergoeding: Uw werkgever betaalt

U vraagt zich wellicht af wat de kosten zijn van juridisch advies. Het goede nieuws is dat het in Nederland zeer gebruikelijk is dat de werkgever de juridische kosten voor de vaststellingsovereenkomst vergoedt. Werkgevers willen immers zekerheid dat de vaststellingsovereenkomst rechtsgeldig is en dat u volledig geïnformeerd heeft getekend. Een werknemer die juridisch goed is voorgelicht, kan later minder makkelijk claimen dat hij of zij heeft gedwaald of de gevolgen niet overzag.

In de meeste VSO-voorstellen is daarom al een budget opgenomen voor juridische bijstand, vaak tussen de € 750,- en € 31.500,- exclusief btw. Is dit budget er niet of is het te laag? Dan onderhandelen wij dit erbij. Bij Ok Legal werken wij in de meeste gevallen zo dat onze rekening rechtstreeks naar de werkgever gaat. Hierdoor kost het inschakelen van onze expertise u in de regel helemaal niets. U krijgt professioneel advies, wij controleren de haken en ogen, en uw werkgever betaalt de factuur. Er is dus geen reden om te besparen op juridische hulp; het risico van zelf doen is simpelweg te groot.

Waarom een juridische check via Ok Legal essentieel is

Een vaststellingsovereenkomst lijkt soms een standaardformulier, maar elk ontslag is maatwerk. Een klein foutje in de formulering kan grote gevolgen hebben voor uw WW-uitkering of uw financiële situatie. Werkgevers laten zich bijstaan door juristen of HR-experts; als werknemer verdient u diezelfde professionele steun.

Bij Ok Legal zijn we gespecialiseerd in het controleren en uitonderhandelen van vaststellingsovereenkomsten. Wij kijken niet alleen of de overeenkomst juridisch klopt, maar ook of er voor u meer uit te halen valt. Is de vergoeding wel hoog genoeg? Is de einddatum veilig voor de WW? Zijn uw concurrentiebeding en vakantiedagen goed geregeld? Wij nemen de onderhandelingen desgewenst volledig van u over. Met onze kennis van het arbeidsrecht zorgen wij voor rust, zekerheid en het best mogelijke resultaat.

Laat uw VSO vandaag nog checken en ga met een gerust gevoel een nieuwe toekomst tegemoet.